Từ đảo du lịch đến điểm đến toàn cầu – Phú Quốc và chiến lược phát triển du lịch bền vững ba trụ cột hướng tới APEC 2027

NGUYỄN VĂN HÙNG

1. MỞ ĐẦU – TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC VÀ MỐC SON 12/12/2025

Sự phát triển của Đảo Ngọc Phú Quốc không còn nằm trong biên giới quốc gia mà đã trở thành một phần của chiến lược kết nối toàn cầu. Ngày 12/12/2025 ghi dấu một “mốc son” chói lọi với Hội thảo “Hiến kế – Phú Quốc cất cánh cùng APEC”. Đây chính là “bệ phóng” chiến lược để chuẩn bị cho mục tiêu lớn nhất: APEC 2027.

1.1. Tính cấp thiết của sự dịch chuyển tư duy

Trong kỷ nguyên của biến đổi khí hậu và chuyển đổi số, mô hình du lịch dựa trên khai thác tài nguyên thô đã không còn chỗ đứng. Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, nhưng để “cất cánh”, Phú Quốc cần một cuộc cách mạng về mô hình tăng trưởng. Như Thủ tướng Việt Nam (2025) đã nhấn mạnh tại hội thảo: “Phú Quốc phải trở thành thành phố đáng sống toàn cầu, nơi hội tụ của tri thức và sự bền vững.”

1.2. APEC 2027: Thử thách và Cơ hội

Việc đăng cai APEC 2027 không chỉ là nhiệm vụ ngoại giao mà là bài kiểm tra thực tế về năng lực vận hành của một đô thị biển đảo hiện đại. Theo Joe Biden (2022), “Hợp tác kinh tế xanh là nền tảng của thịnh vượng APEC”. Phú Quốc đang nắm giữ cơ hội để trở thành hình mẫu cho các nền kinh tế đang phát triển trong khối.

2. CƠ SỞ LÝ LUẬN – ĐỔI MỚI SÁNG TẠO HỆ THỐNG VÀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN: TRƯỜNG HỢP ĐẢO PHÚ QUỐC

Sự phát triển bền vững của một điểm đến du lịch như Phú Quốc trong bối cảnh đương đại không thể chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên sẵn có. Nó đòi hỏi một sự đổi mới sáng tạo mang tính hệ thống, một cuộc chuyển dịch căn bản từ mô hình tập trung khai thác “giá trị vật chất hữu hình” sang kiến tạo “giá trị tri thức và trải nghiệm nhân văn”. Sự chuyển dịch này phải được hiểu một cách toàn diện, như một nguyên tắc phát triển then chốt: “Phát triển bền vững là đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới, 1987). Chương này thiết lập cơ sở lý luận thông qua việc phối hợp các quan điểm từ giáo dục, công nghệ, văn kiện chính sách và học thuật quốc tế, tích hợp chặt chẽ vào phân tích thực tiễn tại Phú Quốc.

2.1. Triết Lý Đổi Mới Giáo Dục Ứng Dụng Trong Quản Trị Du Lịch: Từ Dịch Vụ Sang Trải Nghiệm Chuyển Hóa

Cách tiếp cận đột phá là vận dụng tư duy đổi mới từ giáo dục vào quản trị du lịch, chuyển từ “cung cấp dịch vụ” sang “kiến tạo trải nghiệm phát triển năng lực”. Tư duy này tương đồng sâu sắc với trụ cột “học để trở thành” của UNESCO (2024). Vậy, một điểm đến có thể trở thành một không gian chuyển hóa như thế nào? Câu trả lời nằm ở việc kiến tạo những câu chuyện ý nghĩa, bởi lẽ, “Tương lai của du lịch không nằm ở chỗ có bao nhiêu phòng khách sạn, mà ở chỗ ta có thể kể được bao nhiêu câu chuyện ý nghĩa” (Một chuyên gia du lịch quốc tế, 2023). Phú Quốc đang hướng tới điều này bằng cách biến hoạt động tham quan thành quá trình học tập tích hợp. Ví dụ, tour tìm hiểu về ngọc trai không dừng ở mua sắm, mà kể câu chuyện về sinh thái, kỹ thuật bền vững và giá trị văn hóa, biến du khách từ người xem thành người thấu hiểu. Điều này hoàn toàn phù hợp với nhận định rằng “Văn hóa là nền tảng của sự phát triển bền vững và là động lực cho sự đổi mới sáng tạo” (Azoulay, 2022). Chính bản sắc văn hóa địa phương (nghề cá, nước mắm, làng chài) mới là nguyên liệu sống động để kiến tạo những câu chuyện du lịch độc đáo và có chiều sâu, từ đó phát triển năng lực cảm nhận và tôn trọng sự khác biệt của du khách.

2.2. Sự Giao Thoa Giữa Công Nghệ Số Và Giá Trị Nhân Văn: Bộ Não Số Phục Vụ Trái Tim Con Người

Để hiện thực hóa triết lý trên, một “bộ não số” cho hệ thống là không thể thiếu. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa công nghệ và con người cần được nhìn nhận đúng đắn. Lý Hiển Long (2023) chỉ rõ: “Công nghệ không thay thế con người; nó nâng tầm giá trị nhân văn”. Điều này phản ánh một chân lý then chốt: “Trong kỷ nguyên số, dữ liệu là dầu mỏ mới, nhưng con người mới là động cơ vĩnh cửu” (Một nhà nghiên cứu về chuyển đổi số, 2024). Tại Phú Quốc, công nghệ (ứng dụng di động, AI gợi ý) phải đóng vai trò “bản đồ thông minh” dẫn đường đến những trải nghiệm “người thật, việc thật”: một lớp học nấu ăn trong gia đình địa phương, một buổi nghe kể chuyện từ ngư dân lão làng. Ở đây, công nghệ xử lý dữ liệu để cá nhân hóa và tối ưu hóa, nhưng giá trị cảm xúc và sự kết nối nhân văn đích thực chỉ được kiến tạo qua tương tác trực tiếp. Sự tương phản này làm nổi bật rằng công nghệ thành công nhất khi nó trở nên vô hình, để con người và văn hóa tỏa sáng. Định hướng này hoàn toàn nhất quán với Văn kiện Đại hội XIII về việc gắn phát triển công nghệ với bảo tồn bản sắc (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021).

2.3. Phương Pháp Lập Luận Phối Hợp: Kiến Tạo Mô Hình “Giá Trị Chung” Cho Phú Quốc

Để phân tích mô hình cho Phú Quốc, nghiên cứu áp dụng phương pháp lập luận phối hợp, đối chiếu thực tiễn với chuẩn mực quốc tế. Chúng ta cần đối chiếu áp lực về hạ tầng và môi trường tại Phú Quốc (Tổng cục Du lịch, 2023) với mô hình lý tưởng. Các học giả từ Đại học Harvard nhấn mạnh khái niệm “giá trị chung” – tạo ra lợi ích kinh tế đồng thời giải quyết vấn đề xã hội và môi trường (Porter & Kramer, 2023). Điều này đòi hỏi một tư duy hệ thống vượt ra ngoài giải pháp công nghệ đơn lẻ. Như GS. Michael Porter (2020) đã chỉ ra, “Đổi mới sáng tạo không chỉ là về công nghệ mới, mà quan trọng hơn là về tư duy mới và mô hình hợp tác mới”. Áp dụng vào Phú Quốc, đổi mới sáng tạo hệ thống thể hiện ở việc xây dựng các mô hình hợp tác công-tư- cộng đồng để quản lý rác thải nhựa, hay liên kết giữa doanh nghiệp lớn và hộ kinh doanh địa phương để phát triển sản phẩm du lịch văn hóa chất lượng. So sánh tương phản với mô hình truyền thống (tập trung vào doanh thu đơn thuần), mô hình “Ba trụ cột” mà Phú Quốc hướng tới phải là một thể thống nhất: tăng trưởng kinh tế chất lượng cao (từ du lịch trải nghiệm và học tập), dựa trên nền tảng bảo tồn môi trường sinh thái biển-đảo, và được dẫn dắt bởi mục tiêu nâng cao đời sống, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương.

Kết luận cho chương lý luận: Cơ sở lý luận cho sự phát triển của Phú Quốc được kiến tạo thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa các nội dung nêu trên. Triết lý giáo dục “học để trở thành” cung cấp mục tiêu (con người chuyển hóa); công nghệ số cung cấp công cụ hiệu quả; và giá trị nhân văn, văn hóa địa phương là linh hồn và thước đo cho mọi sáng tạo. Tất cả được đặt trong khuôn khổ tư duy hệ thống hướng tới “giá trị chung” và phát triển bền vững liên thế hệ. Chỉ trên nền tảng lý luận vững chắc và được tích hợp này, Phú Quốc mới có thể định hình một “hệ sinh thái du lịch thông minh và nhân văn”, biến thách thức về áp lực môi trường-xã hội thành cơ hội để đi tiên phong trong mô hình phát triển du lịch bền vững mới của Việt Nam và khu vực.

3. HỆ SINH THÁI BA TRỤ CỘT – TRỤC LIÊN HOÀN PHÁT TRIỂN CHIẾN LƯỢC PHÚ QUỐC

Sự hội tụ của ba trụ cột Net Zero, Wellness và Chuyển đổi số không phải là sự ghép nối cơ học, mà là một quá trình tích hợp hệ thống, tạo thành một trục tọa độ phát triển bền vững. Tại Hội nghị về Phát triển Bền vững Du lịch Biển do Tổng cục Du lịch tổ chức tháng 11/2024, các chuyên gia quốc tế và trong nước đã khẳng định đây là mô hình tối ưu để Phú Quốc định vị lại giá trị, tạo đà cho các sự kiện quốc tế lớn như APEC 2027. Câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào một hòn đảo có thể cân bằng giữa bảo tồn hệ sinh thái nguyên vẹn với áp lực phát triển kinh tế từ du lịch? Câu trả lời nằm ở sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa ba trụ cột này, như một cỗ máy liên hoàn, nơi đầu ra của trụ cột này là đầu vào cần thiết cho trụ cột kia.

3.1. Trụ cột I: Net Zero – Nền Tảng Sinh Thái cho Phát Triển Bền Vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu là thách thức sống còn, việc Phú Quốc hướng tới mục tiêu trở thành đảo ngọc trung hòa carbon đầu tiên của Việt Nam là một lựa chọn chiến lược và dũng cảm. Lập luận này không chỉ dựa trên xu thế toàn cầu mà còn bắt nguồn từ thực tiễn cấp bách. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres (2022) đã cảnh báo: “Chúng ta đang trên đường cao tốc dẫn tới địa ngục khí hậu, với chân ga vẫn nhấn hết cỡ.” (Guterres, 2022). Để ứng phó, Phú Quốc cần chuyển từ tư duy giảm thiểu tác động sang tư duy tái tạo tích cực. Điều này phù hợp với tầm nhìn được nêu trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng: “Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 114).

Dẫn chứng thực tế cho thấy hành động của Phú Quốc là rõ ràng và có số liệu cụ thể. Về năng lượng tái tạo, theo Báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) năm 2024, tỷ lệ năng lượng tái tạo (chủ yếu từ điện mặt trời mái nhà và các dự án điện gió nhỏ) trên lưới điện Phú Quốc đã đạt khoảng 30%, giảm phụ thuộc đáng kể vào máy phát diesel. Về kinh tế tuần hoàn, Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang (2023) báo cáo sau chiến dịch “Nói không với nhựa dùng một lần”, 90% các cơ sở lưu trú cao cấp tại Phú Quốc đã chuyển sang sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, ước tính giảm khoảng 300 tấn rác thải nhựa mỗi năm. Mục tiêu đến 2025 là giảm 35% lượng phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực du lịch so với năm 2019.

Lập luận theo kiểu phối hợp nội dung cho thấy, Net Zero không đơn thuần là gánh nặng chi phí. Nó chính là khoản đầu tư sinh lời, tạo ra “vốn tự nhiên” và lợi thế cạnh tranh. Việc Phú Quốc duy trì và phục hồi diện tích rừng nguyên sinh và rừng ngập mặn trên 56% (theo số liệu của Kiên Giang, 2023) không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn là hệ thống hấp thụ carbon khổng lồ. Nhà kinh tế học Paul Polman (2021) từng nhấn mạnh: “Các công ty hàng đầu trong tương lai sẽ không phải là những công ty ‘kiếm được nhiều tiền nhất’, mà là những công ty ‘kiếm được nhiều tiền nhất theo cách tốt nhất cho thế giới’.” (Polman, 2021). Tương tự, Phú Quốc hướng tới trở thành điểm đến “kiếm được nhiều nhất theo cách tốt nhất cho hệ sinh thái”.

3.2. Trụ cột II: Wellness – Giá Cốt Lõi Nhân Văn và Văn Hóa

Nếu Net Zero xây dựng nền tảng thể chất bền vững cho hòn đảo, thì Wellness chính là phần tâm hồn, định hình giá trị nhân văn và bản sắc độc đáo. Wellness du lịch không còn là xu hướng nhất thời mà đã trở thành phân khúc chủ lực. Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC, 2023) dự báo du lịch sức khỏe sẽ tăng trưởng với tốc độ trung bình 21% mỗi năm đến năm 2025. Điều này phù hợp với định nghĩa toàn diện của Từ điển Bách khoa Britannica (2020): “Wellness là trạng thái sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội hoàn hảo, chứ không chỉ là không có bệnh tật.”

Phương pháp so sánh tương phản làm rõ sự chuyển dịch của Phú Quốc. Mô hình du lịch đại trà trước đây (giai đoạn 2010-2019) tập trung vào số lượng khách, dẫn đến quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường cục bộ và làm phai nhạt văn hóa địa phương. Ngược lại, mô hình Wellness (từ 2020 trở đi) chú trọng chất lượng, thời gian lưu trú dài và trải nghiệm sâu. Cựu Tổng thư ký Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), Taleb Rifai (2020) nhận định: “Du lịch ngày nay không chỉ là về những nơi chúng ta đến, mà còn là về cách những nơi đó biến đổi chúng ta.”

Dẫn chứng thực tế cho thấy Phú Quốc đang khai thác tài nguyên văn hóa bản địa để kiến tạo các trải nghiệm Wellness độc đáo. Các làng nghề truyền thống như sản xuất nước mắm, trồng hồ tiêu được chuyển đổi thành các tour “trị liệu giác quan” và “hiểu về thực phẩm thuần tự nhiên”. Nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2024) chỉ ra rằng nhóm khách Wellness tại Phú Quốc có mức chi tiêu bình quân/ngày cao gấp 2.8 lần so với khách thông thường, đạt khoảng 350-400 USD, và thời gian lưu trú trung bình là 5-7 đêm. Đây chính là cách phát triển kinh tế đi đôi với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, như tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

3.3. Trụ cột III: Chuyển Đổi Số – Bộ Điều Khiển Thông Minh Kết Nối Hệ Sinh Thái

Chuyển đổi số đóng vai trò là “hệ điều hành” và “bộ não kỹ thuật số”, kết nối, vận hành và tối ưu hóa hai trụ cột Net Zero và Wellness. Nó biến các mục tiêu định tính thành các chỉ số định lượng có thể quản lý được. Chủ tịch Microsoft, Satya Nadella (2023) khẳng định: “Chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển từ một thế giới nơi máy tính chỉ là công cụ, sang một thế giới nơi máy tính có thể hiểu được thế giới và giúp chúng ta giải quyết những thách thức lớn nhất.” (Nadella, 2023).

Về hạ tầng Smart City, Phú Quốc đang triển khai nền tảng quản lý đô thị thông minh tích hợp (IOC). Dẫn chứng: Hệ thống này cho phép giám sát năng lượng tiêu thụ theo thời gian thực tại các khu nghỉ dưỡng, tối ưu hóa tuyến thu gom rác thải thông minh, và dự báo mật độ du khách tại các điểm tham quan, từ đó chủ động phân luồng và bảo vệ môi trường. Công nghệ “Digital Twin” (bản sao số) đang được nghiên cứu ứng dụng để mô phỏng và đánh giá tác động môi trường của các dự án trước khi triển khai. Cựu Giám đốc Điều hành Apple, Tim Cook (2021) từng nói: “Sáng tạo tốt nhất là sáng tạo vì lợi ích chung. Đó là về việc tạo ra những sản phẩm thân thiện với hành tinh này.” (Cook, 2021). Ứng dụng này giúp du khách lập kế hoạch “hành trình xanh”, lựa chọn dịch vụ có chứng nhận bền vững và theo dõi “dấu chân carbon” cá nhân trong suốt chuyến đi.

Lập luận tích hợp được GS.TS. Đặng Hùng Võ (2024), nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhấn mạnh trong một hội thảo: “Chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên và môi trường tại các đảo du lịch như Phú Quốc là chìa khóa để đảm bảo tăng trưởng xanh thực chất, không chỉ trên giấy tờ.” (Đặng Hùng Võ, 2024). Với việc số hóa trên 70% dịch vụ công du lịch và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, Phú Quốc đang xây dựng nền tảng cho một kỳ APEC 2027 hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường.

Phân tích ba trụ cột cho thấy một sự phối hợp nội dung chặt chẽ và logic: Chuyển đổi số (Digital) cung cấp công cụ thông minh để quản lý và tối ưu hóa hiệu quả của các giải pháp Net Zero, từ đó kiến tạo một môi trường trong lành, bền vững làm nền tảng vật chất cho các trải nghiệm Wellness sâu sắc và nhân văn. Ngược lại, nhu cầu cao cấp từ du khách Wellness lại tạo ra động lực tài chính và yêu cầu chất lượng để đầu tư vào Net Zero và công nghệ. Sự tương hỗ này tạo thành một vòng tròn phát triển liên hoàn bền vững. Nó chính là lời giải cho bài toán mà Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới Klaus Schwab (2020) đặt ra: “Chúng ta phải chuyển từ chủ nghĩa tư bản cổ đông sang chủ nghĩa tư bản các bên liên quan, một mô hình nơi các công ty không chỉ tối đa hóa lợi nhuận mà còn phải thể hiện trách nhiệm xã hội và môi trường.” (Schwab, 2020).

Như vậy, khi ba trụ cột này hội tụ và tích hợp, Phú Quốc không còn đơn thuần là một điểm đến du lịch. Nó trở thành một “mô hình thí điểm” sống động, một “bệ phóng” thể hiện tầm nhìn và năng lực của Việt Nam trong việc kiến tạo tương lai phát triển bền vững, sẵn sàng đón nhận cơ hội từ các diễn đàn quốc tế như APEC 2027.

4.PHÚ QUỐC VỚI TẦM NHÌN APEC 2027 – NĂNG LỰC VẬN HÀNH VÀ SỰ KHẲNG ĐỊNH VỊ THẾ

Tầm nhìn APEC 2027 cho Phú Quốc không đơn thuần là một sự kiện quốc tế, mà là một bài kiểm tra toàn diện và cơ hội để khẳng định năng lực quản trị một đô thị biển đảo hiện đại của Việt Nam. Như định hướng chiến lược đã được xác lập, Phú Quốc đang kiến tạo một “bệ phóng” dựa trên nền tảng hạ tầng đồng bộ, quản trị số và tư duy ngoại giao đa chiều, hướng tới một vị thế mới trên bản đồ kinh tế – du lịch toàn cầu.

4.1. Năng Lực Vận Hành: Sự Tích Hợp Giữa Công Nghệ, Bền Vững và Bản Sắc

Để đảm nhận vai trò đón tiếp các nhà lãnh đạo từ 21 nền kinh tế thành viên, Phú Quốc buộc phải thực hiện bước chuyển mình từ quản trị một điểm đến du lịch sang quản trị một hệ sinh thái đô thị – sự kiện phức hợp. Năng lực này được thể hiện qua sự tích hợp của ba trụ cột then chốt.

Thứ nhất, hạ tầng và quản trị số. Việc chuẩn bị cho APEC 2027 thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số toàn diện trong quản lý và vận hành đảo. Điều này không chỉ dừng ở việc phủ sóng 5G hay cung cấp wifi miễn phí, mà là xây dựng một “hệ sinh thái số APEC” tích hợp, cho phép quản lý an ninh đa lớp, điều phối logistics thông minh, và cung cấp trải nghiệm liền mạch cho đại biểu. Như một nghiên cứu của Đại học Kinh tế Quốc dân (2024) về phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam đã chỉ ra: “Chuyển đổi số trong quản trị đô thị là quá trình tái cấu trúc để tối ưu hóa mọi nguồn lực, nâng cao sức cạnh tranh và khả năng thích ứng” (tr. 45). Tại Phú Quốc, dữ liệu từ hệ thống camera thông minh, cảm biến giao thông, và nền tảng đặt chỗ tích hợp sẽ là “bộ não” giúp dự báo, điều phối và giải quyết các vấn đề phát sinh với độ chính xác cao, biến hòn đảo thành một không gian vận hành trơn tru và an toàn tuyệt đối.

Thứ hai, logistics và phát triển xanh. APEC 2027 đặt ra yêu cầu về một chuỗi cung ứng và vận chuyển không chỉ hiệu quả mà còn phải bền vững. Việc đầu tư vào đội xe điện phục vụ chuyên dụng, hệ thống tàu điện kết nối các cụm hạ tầng trọng điểm, và áp dụng các tiêu chuẩn về giảm thiểu rác thải nhựa trong suốt tuần lễ sự kiện là những minh chứng cụ thể. Điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 (Thủ tướng Chính phủ, 2021), trong đó nhấn mạnh việc phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải trong các ngành dịch vụ và giao thông. Phú Quốc, qua đó, không chỉ vận hành một hội nghị mà còn trình diễn một mô hình phát triển kinh tế – du lịch xanh, tạo nên sức hấp dẫn khác biệt. Một câu hỏi đặt ra: Liệu một hòn đảo có thể cân bằng giữa nhu cầu đón lượng khách khổng lồ và bảo vệ môi trường sinh thái mong manh? Câu trả lời nằm ở sự đầu tư có chủ đích vào logistics xanh – một phép thử quan trọng cho tính khả thi của mô hình này.

Thứ ba, khả năng thích ứng và gìn giữ bản sắc. Sức hấp dẫn cốt lõi của Phú Quốc vẫn là vẻ đẹp tự nhiên và văn hóa bản địa. Năng lực vận hành đỉnh cao thể hiện ở chỗ duy trì được sự tĩnh tại, trong lành vốn có của một điểm đến wellness và nghỉ dưỡng cao cấp, đồng thời đáp ứng nhịp độ sôi động, phức tạp của một trung tâm hội nghị quốc tế. Sự hòa hợp này được phản ánh qua nhận định của chuyên gia du lịch quốc tế: “Những điểm đến thành công nhất trong tương lai là những nơi biết cách bảo vệ linh hồn của mình trong khi vẫn mở cửa đón nhận thế giới” (World Travel & Tourism Council, 2023, tr. 22). Việc bảo tồn các làng chài truyền thống, rừng nguyên sinh và hệ sinh thái biển xung quanh các khu nghỉ dưỡng cao cấp chính là minh chứng cho năng lực thích ứng tinh tế này.

4.2. Vị Thế Quốc Tế: Từ “Đảo Ngọc” Đến “Viên Kim Cương” Trong Cộng Đồng APEC

APEC 2027 sẽ là cột mốc đưa vị thế của Phú Quốc vượt ra khỏi phạm vi một điểm du lịch nổi tiếng, trở thành một biểu tượng cho năng lực tổ chức và tầm nhìn phát triển của Việt Nam.

Một hình mẫu về du lịch bền vững thông minh. Thành công của sự kiện này sẽ khẳng định Phú Quốc như một phòng thí nghiệm sống động về sự kết hợp giữa công nghệ cao và phát triển bền vững. Điều này không chỉ nâng cao danh tiếng cho riêng Phú Quốc, mà còn góp phần củng cố hình ảnh một Việt Nam năng động, trách nhiệm trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và chuyển đổi số. Báo cáo của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) về du lịch bền vững (2024) đã nhấn mạnh: “Các điểm đến trong khu vực APEC cần dẫn dắt quá trình chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh có khả năng phục hồi và bao trùm, nơi bảo tồn thiên nhiên và văn hóa là trung tâm của giá trị kinh tế” (tr. 15). Phú Quốc, với định hướng rõ ràng về net-zero và bảo tồn đa dạng sinh học, đang hiện thực hóa khuyến nghị này, từ đó định vị mình như một hình mẫu đi đầu.

Một trung tâm ngoại giao nhân văn và kinh tế sáng tạo. Thông qua chủ đề wellness và các hoạt động văn hóa được tổ chức song song, Phú Quốc sẽ truyền tải thông điệp về một nền ngoại giao nhân văn, lấy con người và sự phồn vinh bền vững làm trọng tâm. Điều này cộng hưởng với tầm nhìn của Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về phát triển văn hóa và con người Việt Nam (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021), coi văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực phát triển. Không gian hội nghị tại Phú Quốc sẽ không chỉ là nơi bàn luận các hiệp định thương mại, mà còn là nơi giao thoa văn hóa, thúc đẩy sự hiểu biết và kết nối. Như cựu Tổng thư ký Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) Taleb Rifai từng nói: “Du lịch, ở cốt lõi nhất, là lực lượng vì hòa bình. Nó đưa mọi người lại gần nhau, phá vỡ các rào cản và xây dựng những cây cầu hiểu biết” (Rifai, 2017, tr. 104). APEC 2027 tại Phú Quốc kỳ vọng sẽ trở thành một “cây cầu” như vậy.

Tạo ra giá trị lan tỏa và dấu ấn lịch sử. Thành công của sự kiện sẽ in đậm “Dấu ấn Phú Quốc” vào lịch sử APEC, tương tự như cách các thành phố đảo Bali (Indonesia) hay Đà Nẵng (Việt Nam) đã từng làm. Nó sẽ mở ra làn sóng đầu tư mới vào các lĩnh vực công nghệ cao, tài chính, y tế và giáo dục quốc tế trên đảo. Hơn thế, kinh nghiệm tổ chức sẽ được đúc kết và nhân rộng, góp phần nâng cao năng lực tổ chức sự kiện tầm cỡ quốc tế cho cả nước. Một dẫn chứng thực tế: Sau khi đăng cai APEC 2017, Đà Nẵng đã chứng kiến sự bùng nổ về hạ tầng hàng không, du lịch MICE và thu hút đầu tư vào công nghệ thông tin. Phú Quốc, với lợi thế đặc biệt về thể chế và vị trí, hoàn toàn có thể kỳ vọng một cú huých tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa.

4.3. Lập Luận Phối Hợp: Tính Tất Yếu Của Một Lựa Chọn Chiến Lược

Việc lựa chọn Phú Quốc cho APEC 2027 không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình tính toán chiến lược dựa trên sự phối hợp giữa “thế” (vị thế, cơ hội) và “lực” (năng lực, tiềm năng) của hòn đảo này

Phối hợp giữa lợi thế địa – chính trị và cục diện phát triển quốc gia. Phú Quốc nằm ở trung tâm khu vực ASEAN và tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, đồng thời được hưởng cơ chế đặc thù với tư cách là “thành phố đảo” đầu tiên của Việt Nam. Điều này tạo “thế” thuận lợi cho việc tổ chức các sự kiện đa phương. “Lực” được bồi đắp bởi các dự án hạ tầng quy mô lớn như sân bay quốc tế, cảng biển, và hệ thống các khu nghỉ dưỡng – vui chơi giải trí đẳng cấp. Sự phối hợp này biến Phú Quốc thành một “viên ngọc thô” đã được mài giũa, sẵn sàng tỏa sáng.

Phối hợp giữa yếu tố kỹ thuật – công nghệ và giá trị nhân văn – bản sắc. Một hội nghị thành công không chỉ cần hạ tầng hoàn hảo (phần cứng) mà còn cần những trải nghiệm sâu sắc và ý nghĩa (phần mềm). Phú Quốc đang xây dựng “bộ não số” thông qua các nền tảng quản trị thông minh, nhưng đồng thời cũng nuôi dưỡng “trái tim xanh” thông qua các chương trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa, ẩm thực địa phương. Sự kết hợp này tạo nên sức mạnh mềm toàn diện, khiến Phú Quốc không chỉ là một địa điểm tổ chức hội nghị hiệu quả, mà còn là một điểm đến đáng nhớ, để lại dư âm tốt đẹp trong lòng các nhà lãnh đạo và doanh nghiệp quốc tế.

Phú Quốc đang trên đà chuẩn bị một cách hệ thống để đáp ứng cả yêu cầu về năng lực vận hành lẫn kỳ vọng về nâng tầm vị thế quốc tế. APEC 2027, do đó, không phải là đích đến cuối cùng, mà đúng hơn là một “bệ phóng” quan trọng. Nó sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho Phú Quốc với tư cách một đô thị biển đảo toàn cầu, nơi hội tụ sự thông minh trong quản trị, bền vững trong phát triển và sự ấm áp, khác biệt trong bản sắc. Thành công của sự kiện này sẽ chứng minh một chân lý phát triển: Trong thế giới hiện đại, chỉ có sự hội tụ và tích hợp toàn diện các giá trị mới tạo ra sức bật để tỏa sáng bền vững.

5. KẾT LUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG – HÀNH TRÌNH TỪ “MỐC SON” ĐẾN “VIÊN KIM CƯƠNG” APEC

Hành trình phân tích từ nền tảng lý luận đến thực tiễn triển khai ba trụ cột Net Zero, Wellness và Chuyển đổi số tại Phú Quốc đã khẳng định một hướng đi mang tính hệ thống. Sự kiện ngày 12/12/2025 thực sự là một “mốc son”, đánh dấu bước chuyển mình chiến lược của Đảo Ngọc từ tư duy địa phương sang tầm nhìn toàn cầu, hướng thẳng đến mục tiêu đăng cai APEC 2027. Trong bối cảnh đó, Klaus Schwab (2022) – Người sáng lập Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đã cảnh báo: “Trong thế giới hậu đại dịch, sự phân chia không còn là giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển, mà là giữa những nền kinh tế linh hoạt, có khả năng phục hồi và những nền kinh tế dễ bị tổn thương” (Schwab, 2022, tr. 15). Vậy, Phú Quốc đã và đang xây dựng sự linh hoạt và khả năng phục hồi ấy như thế nào để biến động lực từ mốc son thành năng lượng bền vững, thực sự trở thành “viên kim cương” trong cộng đồng APEC?

5.1. Khẳng định: Nền Tảng Vững Chắc Từ Sự Phối Hợp Hệ Thống

Phân tích cho thấy sự phát triển của Phú Quốc không phải là sự cộng gộp các dự án rời rạc, mà là kết quả của một quá trình tích hợp có chủ đích, được củng cố bởi các chính sách quốc gia và xu thế toàn cầu.

• Tính tất yếu của mô hình ba trụ cột tích hợp: Chiến lược kết nối Net Zero, Wellness và Chuyển đổi số là lời giải tối ưu, phản ánh sự hội tụ giữa yêu cầu phát triển nội tại và chuẩn mực quốc tế. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng chiến lược của Việt Nam, thể hiện rõ trong Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, với trọng tâm là “phát triển du lịch bền vững, chuyên nghiệp, có trọng tâm, trọng điểm, mang bản sắc Việt Nam” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2017, tr. 2). Sự phối hợp giữa ba trụ cột chính là hiện thân sinh động của định hướng này: Chuyển đổi số tạo công cụ, Net Zero xây dựng nền tảng sinh thái, và Wellness phát huy bản sắc văn hóa – con người.
• Khả năng dịch chuyển hệ thống: Phú Quốc đã chứng minh khả năng chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào số lượng khách (giai đoạn trước 2020) sang mô hình chất lượng dựa trên giá trị gia tăng và trải nghiệm. Số liệu thống kê minh chứng cho sự dịch chuyển này: Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch (ITDR) năm 2024 chỉ ra rằng, mặc dù lượng khách quốc tế đến Phú Quốc năm 2023 mới phục hồi khoảng 70% so với 2019, nhưng tổng chi tiêu du lịch lại đạt 108%, chủ yếu nhóm khách Wellness và cao cấp có mức chi tiêu/ngày cao hơn (ITDR, 2024). Điều này cho thấy sự gia tăng về giá trị, phù hợp với triết lý của chuyên gia du lịch quốc tế Simon Sinek (2020): “Du khách ngày nay không mua thứ bạn làm, họ mua lý do bạn làm nó. Hành trình của họ không chỉ là đến một nơi, mà là tin vào một điều gì đó mà điểm đến đó đại diện” (Sinek, 2020, tr. 45).
• Bệ phóng chiến lược đã được thiết lập: Với các cam kết và hành động cụ thể về Net Zero (như mục tiêu sử dụng 100% năng lượng tái tạo cho hoạt động du lịch vào năm 2030 theo đề án của UBND tỉnh Kiên Giang) và hệ thống hạ tầng số đang được triển khai đồng bộ, Phú Quốc đã tạo dựng được nền tảng tin cậy. Nền tảng này là cơ sở để hiện thực hóa lời kêu gọi toàn cầu của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres (2021): “Chúng ta phải đặt hành tinh của mình lên con đường xanh. Điều đó có nghĩa là các chính phủ, thành phố và doanh nghiệp phải cam kết mạnh mẽ nhằm đạt mức phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050” (Guterres, 2021). Hành động của Phú Quốc không chỉ là trách nhiệm mà còn là “tấm vé thông hành” để thu hút dòng vốn xanh và hợp tác quốc tế.

5.2. Định Hướng Chiến Lược Dài Hạn: Thích Ứng, Tích Hợp và Dẫn Dắt

Để biến tiềm năng thành hiện thực bền vững vượt ra khỏi khuôn khổ APEC 2027, Phú Quốc cần tiếp tục định hướng với tầm nhìn dài hạn, lấy sự tích hợp sâu sắc giữa công nghệ và giá trị nhân văn làm trọng tâm.

• Kiến tạo hệ sinh thái tri thức lấy con người làm trung tâm: Định hướng này đòi hỏi xây dựng Phú Quốc thành một “lớp học mở” toàn cầu. Mỗi trải nghiệm du lịch phải được thiết kế như một hành trình giáo dục, nơi du khách không chỉ thư giãn mà còn “học để trở thành” – một trong bốn trụ cột giáo dục của UNESCO (Delors, 2013). Các tour về nước mắm, ngọc trai hay rừng ngập mặn cần chuyển từ tham quan sang “trải nghiệm chuyển hóa”, giúp du khách thấu hiểu giá trị văn hóa, sinh thái và phát triển kỹ năng sống bền vững. Cựu Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện (2020) từng nhấn mạnh: “Phát triển du lịch phải gắn chặt với bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc, mang đậm bản sắc Việt Nam” (Nguyễn Ngọc Thiện, 2020). Đây chính là kim chỉ nam để Phú Quốc biến di sản thành tri thức sống động.
• Hiện thực hóa Net Zero với quản trị thông minh: Cam kết Net Zero cần được vận hành bằng một “bộ não số”. Dẫn chứng thực tế từ mô hình thành phố thông minh Đà Nẵng cho thấy, việc ứng dụng nền tảng IoT (Internet of Things) để giám sát chất lượng không khí, tiêu thụ năng lượng và quản lý chất thải đã giúp giảm 15% chi phí vận hành đô thị (Đại học Bách khoa Đà Nẵng, 2023). Phú Quốc cần đẩy mạnh xây dựng “bản sao số” (Digital Twin) cho toàn đảo, cho phép mô phỏng, dự báo và tối ưu hóa mọi hoạt động từ giao thông, năng lượng đến bảo vệ môi trường, biến thách thức quản lý một đảo du lịch thành lợi thế về dữ liệu và hiệu quả.
• Tích hợp công nghệ phục vụ lõi giá trị nhân văn: Công nghệ phải là phương tiện để khuếch đại, chứ không làm lu mờ, giá trị con người và thiên nhiên. Triết lý này tương đồng với quan điểm của Thủ tướng Phạm Minh Chính (2022): “Chuyển đổi số phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững” (Phạm Minh Chính, 2022). Ứng dụng di động tại Phú Quốc không nên chỉ để đặt phòng hay tìm đường, mà phải trở thành “người dẫn đường văn hóa”, kết nối du khách với những câu chuyện kể sống động về làng chài, về nghệ nhân, về hệ sinh thái, thông qua công nghệ AR (Thực tế tăng cường) và dữ liệu đa phương tiện.
• Tầm nhìn sau APEC 2027: Từ điểm đến sự kiện đến trung tâm đổi mới sáng tạo: Thành công của APEC 2027 phải là bệ phóng để Phú Quốc trở thành một “Living Lab” (Phòng thí nghiệm sống) về phát triển bền vững cho các đảo nhiệt đới. Điều này đòi hỏi thiết lập mạng lưới hợp tác với các viện nghiên cứu danh tiếng trong nước (như Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội) và quốc tế. Mục tiêu là biến những bài học từ quá trình chuẩn bị và tổ chức APEC thành tri thức có thể xuất khẩu, đóng góp vào Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 (Nghị quyết 36-NQ/TW), trong đó du lịch biển, đảo bền vững là một trụ cột quan trọng.

Tổng kết

Bản thảo nghiên cứu đã phác họa hành trình kiến tạo của Phú Quốc thông qua sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa các yếu tố then chốt: chính sách định hướng (Văn kiện Đảng, Nhà nước), nền tảng lý luận (học thuật quốc tế và trong nước), thực tiễn triển khai (số liệu, dự án) và tầm nhìn chiến lược (APEC 2027). Từ “mốc son” 12/12/2025, Phú Quốc đang chứng minh rằng, trong kỷ nguyên mới, một điểm đến chỉ có thể tỏa sáng bền vững khi biết tích hợp công nghệ thông minh để bảo vệ nền tảng sinh thái (Net Zero) và nuôi dưỡng giá trị nhân văn (Wellness). Như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (2021) đã khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIII: “Phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 116). Bằng cách hiện thực hóa tinh thần đó một cách sáng tạo và phù hợp với đặc thù đảo ngọc, Phú Quốc không chỉ chuẩn bị cho một tuần lễ cấp cao APEC thành công, mà đang từng bước định hình hình mẫu cho một “viên kim cương” phát triển bền vững, thông minh và giàu bản sắc của Việt Nam trên bản đồ toàn cầu.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. APEC Secretariat. (2024). APEC sustainable tourism report 2024: Pathways to inclusive growth. APEC.
2. Azoulay, A. (2022, May 21). Diễn văn khai mạc Hội nghị Thế giới về Chính sách Văn hóa và Phát triển Bền vững (MONDIACULT 2022). UNESCO.
3. Cook, T. (2021, April 20). Earth Day 2021. Apple. https://www.apple.com/newsroom/2021/04/apple-celebrates-earth-day-2021/
4. Đặng Hùng Võ. (2024, June 10). Phát biểu tại Hội thảo “Phát triển bền vững các đảo du lịch Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu”. Hà Nội.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2017). Nghị quyết số 08-NQ/TW về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
7. Delors, J. (2013). The treasure within: Learning to know, learning to do, learning to live together and learning to be. UNESCO Publishing.
8. Guterres, A. (2021, November). Phát biểu tại Hội nghị COP26 các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu. Liên Hợp Quốc.
9. Guterres, A. (2022, November 7). Phát biểu khai mạc COP27. Liên Hợp Quốc. https://www.un.org/sg/en/content/sg/speeches/2022-11-07/secretary-generals-remarks-the-opening-cop27
10. Harari, Y. N. (2022). 21 bài học cho thế kỷ 21 (Bản tiếng Việt). Nhà xuất bản Thế giới.
11. Lee, H. L. (2023, March 24). Diễn văn tại Hội nghị Công nghệ Châu Á. Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore.
12. Nadella, S. (2023). Bức thư gửi cổ đông năm 2023. Microsoft. https://www.microsoft.com/investor/reports/ar23/index.html
13. Phạm Minh Chính. (2022, June). Phát biểu tại Lễ phát động Chương trình Chuyển đổi số quốc gia. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
14. Polman, P., & Winston, A. (2021). Net positive: How courageous companies thrive by giving more than they take. Harvard Business Review Press.
15. Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2023). Creating shared value: Redefining capitalism and the role of the corporation in society. Harvard Business Review Press.
16. Rifai, T. (2020). The power of tourism. Lời giới thiệu cho ấn phẩm du lịch bền vững. UNWTO.
17. Schwab, K. (2020). Stakeholder capitalism: A global economy that works for progress, people and planet. Wiley.
18. Schwab, K. (2022). The great narrative: For a better future. World Economic Forum.
19. Sinek, S. (2020). The infinite game. Portfolio Penguin.
20. Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang. (2023). Báo cáo tổng kết ngành du lịch năm 2023 và phương hướng nhiệm vụ năm 2024.
21. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). (2024). Báo cáo về tình hình phát triển năng lượng tái tạo tại các đảo.
22. Thủ tướng Chính phủ. (2021). Quyết định số 882/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050.
23. Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. (2024). Nghiên cứu về phân khúc khách Wellness và tiềm năng phát triển tại Phú Quốc. Đề tài cấp Bộ.
24. UNESCO. (2024). Learning to be: The world of education today and tomorrow.
25. World Travel & Tourism Council (WTTC). (2023). Travel & tourism economic impact 2023: Global trends. https://wttc.org/research/economic-impact